Not seeing a Scroll to Top Button? Go to our FAQ page for more info.

Andre Brink „Sucha biała pora”, Iskry, Warszawa 1989.

Andre Brink „Sucha biała pora”, Iskry, Warszawa 1989.

Parafrazując tytuł książki Hishama Matara powieść Andre Brinka można określić jako „anatomię samotności”. Książka opatrzona jest klamrą, której narratorem jest znajomy głównego bohatera Bena du Toita. Powieść zawiera w sobie historię białego człowieka zamieszkującego Johanesburg, który kierując się własnym sumieniem i wartościami w swoim życiu wyraził chęć pomocy czarnoskóremu Gordonowi Ngubene. Trzeba zdać sobie sprawę, że czasy, w których przyszło istnieć na tym świecie bohaterom powieści, przesycone były rasowymi uprzedzeniami, nienawiścią i określonym podziałem ludzi na lepszych i gorszych . Klamrowa formuła książki pozwala czytelnikowi po przeczytaniu ostatniej strony powrócić na początek książki i w dalszym ciągu być pogrążonym w lekturze bez cienia znudzenia. Książka jest pewnego rodzaju cyklem. Historia kołem się toczy i chyba od dłuższego czasu poświęcając się czytelnictwu nie odczułam tego tak dosłownie. Brink stworzył w gruncie rzeczy powieść uniwersalną, a jednocześnie niesłychanie intymną.

Pojawienie się czarnoskórej rodziny Ngubene w życiu białego Bena du Toita rozpoczęło się kiedy Ben zobowiązał się pokrywać koszty nauki syna sprzątacza Gordona – Jonathana. Jego losy stały się nieco zawikłane kiedy będąc wzorowym uczniem zaczął spędzać czas na ulicy, co według jego ojca nie mogło przynieść nic dobrego. Pewnego dnia jak przewidywał Gordon po zamieszkach na placu Johanessa Vorstera w Johanesburgu słuch o Jonathanie zaginął. Jako biały Ben miał większe możliwości i mógł pomóc rodzinie dotrzeć do syna. Poszukiwania, którymi na własną rękę zajął się Gordon i dociekliwość Bena sprawiają, że czytelnik zostaje uczestnikiem procederu usuwania niewygodnych „elementów” ze społeczeństwa. Począwszy od tortur przez niemal kafkowskie procesy. Czyny, do których posuwa się władza wzbudzają w Benie pogardę i niezrozumienie. W trakcie poszukiwań poznaje osoby, którym los Jonathana nie jest obojętny i są to zazwyczaj czarnoskórzy mieszkańcy Johannesburga, którym zależy nie tyle na wyjaśnieniu sprawy, ile na nieustannym zadawaniu pytań, bo jak twierdzą, tylko wtedy ta z góry przegrana walka będzie miała jakiś sens. Ben nie znajduje wsparcia wśród swojego środowiska. W rodzinie nie akceptują tego żona i córka, teściowie, szwagrostwo, w szkole w której jest nauczycielem grono pedagogiczne za wyjątkiem jednej osoby, w zborze jego dominee. Doświadcza kolejnych porażek związanych ze śledztwem, zostają zamordowane osoby mające związek w tą sprawą. Jedynie syn Johan – najmłodszy z trójki dzieci popiera działania ojca.

W pewnym momencie tej historii Ben zostaje sam, pozbawiony jakiegokolwiek wsparcia. Podcinające mu skrzydła szykany ze strony władz i ich okrucieństwo w stosunku do kolejnych osób wywołują w nim strach przed tym co sam rozpoczął. Pojawiają się, co naturalne, wątpliwości, pytania, żal, wściekłość, niepewność. Najgorsze jest jednak to, że Ben nie ma ich z kim dzielić. Dla ludzi białej rasy jest kimś na kształt wariata, który chyba oszalał pomagając „czarnuchom”. Dla ludzi czarnej rasy jest uosobieniem wszystkiego co złe w białych. Nie wierzą mu, wyładowują wściekłość na Benie za to co biali zrobili z ich krajem, z nimi, jak bardzo ich upodlili, zepchnęli na margines. Ben jest Innym, nie pochodzi ze świata Soweto. Nigdy nie stanie się jego członkiem.

Chęć poznania prawdy sprawia, że bohater traci w życiu wszystko co pozwala ludziom funkcjonować w przestrzeni tu i teraz. Pozostaje mu jednak coś najważniejszego. To bycie w zgodzie ze sobą i własnym sumieniem, nieustające zadawanie pytań. Kiedy przestanie się je zadawać wygra „wróg”. Nie można zapomnieć i popaść w apatię. Ona zabija człowieczeństwo. To poczucie pozwala mu przyjąć i pogodzić się z następstwami zapoczątkowanego po zamieszkach działania. Jest gotowy na śmierć.


Jolanta Orlef


Projekt i program Interhead.pl
Nasza strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie. Więcej informacji można znaleźć w Polityce Cookies.